RHOI’R GORAU I ROI BWYD YN Y BIN

HERIWCH EICH HUNAN I DAFLU LLAI AC ARBED HYD AT £60 Y MIS

Mae’r Grawys yma ac i lawer o bobl mae’n gyfle iddynt geisio rhoi’r gorau i arferion gwael. Eleni, yn hytrach na roi’r gorau i siocled neu dorri nôl ar goffi, rydym yn eich annog i roi’r gorau i rywbeth arall yn lle hyn, sef rhoi bwyd yn y bin. Pam? Achos yn y DU, mae 70% o’r holl fwydydd sy’n cael eu gwastraffu yn dod o’n cartrefi ni. Mae hynny’n 7 miliwn a mwy o dunelli o fwyd a diod bob blwyddyn. Gallai’r rhan fwyaf o hwnnw fod wedi cael ei fwyta, ei rannu a’i fwynhau.

Mae prynu dim ond yr hyn sydd ei angen arnom a defnyddio popeth yr ydym yn ei brynu yn ffordd ardderchog o gadw bwyd allan o’r bin ac anrhydeddu traddodiad y Grawys sef hunanddisgyblaeth a rheolaeth. Gallai gwneud ein rhan, pa mor fychan bynnag y gallai hyn ymddangos, arbed hyd at £60 y mis i bob un ohonom. Mae ein hymdrech ar y cyd yn helpu i amddiffyn yr amgylchedd a’r tir lle caiff ein bwyd blasus ei dyfu.

Mae gennym ddigon o ffeithiau anhygoel am fwyd, syniadau a ryseitiau i’ch helpu i lwyddo i daflu llai dros y 40 diwrnod nesaf. Gobeithio y bydd y newidiadau yr ydych yn eu gwneud yn help i chi roi’r gorau i roi bwyd yn y bin am byth.

Archwiliwch ein ffeithiau arbed bwyd isod o 1 Mawrth 2017 neu cofrestrwch er mwyn gwneud yn siŵr nad ydych byth yn colli un o’n syniadau.

COFRESTRWCH I GYMRYD RHAN

Ac fe gewch dderbyn syniadau blasus yn syth i’ch blwch negeseuon.
1GWNEWCH GYNLLUN CYFRWYS
Pwy sydd â’r amser i gynllunio’u prydau bwyd am yr wythnos? Mae pawb yn brysur ond mae neilltuo hanner awr i fapio’ch prydau ar gyfer yr wythnos i ddod yn beth gwerth chweil i’w wneud. Tynnwch fatrics 7 diwrnod ac ychwanegwch y prydau y gwyddoch y bydd yn rhaid i chi eu coginio. Piniwch eich cynllun ar ddrws eich oergell a byddwch chi ar eich ffordd.
2EDRYCHWCH YN EICH CYPYRDDAU
Un o’r ffyrdd gorau o gadw bwyd allan o’r bin yw edrych yng nghypyrddau eich cegin yn amlach. O ddifrif. Neilltuwch o leiaf hanner awr bob wythnos cyn mynd i siopa er mwyn gweld beth sydd gennych yn barod, cyn prynu unrhyw fwyd newydd, a byddwch yn llai tebygol o gadw hen duniau, hen foron neu basta sydd tu hwnt i’w ddyddiad defnyddio.
3GWIRIWCH Y GOFRESTR
Gofynnwch i aelodau eich teulu neu gwiriwch eich dyddiadur ar ddechrau’r wythnos er mwyn gweld pa mor aml y byddwch yn bwyta adref. Nid yw’n ddull manwl cywir, ond mae gwybod pwy fydd angen bwyd a phryd yn gallu eich helpu i brynu digon o fwyd i foddhau pawb, a chyfyngu ar y cyfleoedd i or-brynu a gwastraffu bwyd yn y pen draw.
4ANWYBYDDWCH Y CYNIGION ARBENNIG A CHADW AT EICH RHESTR
Mae’n demtasiwn mawr i brynu eitemau ‘prynu un a chael un arall am ddim’ neu ‘ŵps’ o archfarchnadoedd, ond profwch eich disgyblaeth yn ystod cyfnod y Grawys eleni trwy gadw at yr hyn sydd angen arnoch yn unig. Mae cynigion ‘prynu un a chael un arall am ddim’ ac ‘ŵps’ yn digwydd bob dydd - ac os nad ydych yn gallu gwrthod, prynwch eitemau ‘prynu un a chael un arall am ddim’ yn unig er mwyn rhewi un o’r eitemau a’i gadw at rywbryd arall, yn lle ei daflu i’r bin.
5RHANNWCH GYDA’CH CYMDOGION
Mynd ar eich gwyliau? Rhannwch unrhyw fwyd sydd gennych dros ben gyda’ch cymdogion cyn mynd yn lle’u taflu yn y bin. Gallwch un ai gyfuno eitemau unigol yn barsel deniadol neu goginio llysiau neu gig dros ben i greu cawl, caserol neu gyrri blasus i rannu. Byddant yn ddiolchgar iawn am yr ymdrech.
6CADWCH NHW YN Y TYWYLLWCH
Mae tatws wrth eu boddau mewn cartref tywyll ac oer. Mae’n eu hatal rhag tyfu sbrigiau salw neu feddalu cyn eu hamser. Nid oes unrhyw un yn hoffi tatws crychlyd, felly cadwch nhw allan o’r bin yn ystod cyfnod y Grawys eleni trwy storio eich tatws o dan yr amodau gorau posibl.
7PWY OEDD YN GWYBOD HYN AM LAETH?
Ydy, mae’n wir - gallwch rewi llaeth. Ar ôl arolygu nifer o aelodau cymuned Caru Bwyd Casáu Gwastraff (gallwch ymuno fan hyn), canfyddom nad oedd bron unrhyw un yn gwybod nad oes angen i chi arllwys llaeth i lawr y sinc byth eto. Wrth agosáu at ddyddiad defnyddio’r llaeth, ar ôl gwirio’i fod yn arogli’n ffres, rhowch ef yn y rhewgell. Dadrewch y llaeth yn llawn yn yr oergell a’i ddefnyddio o fewn 5 i 7 diwrnod.
8ANFFAWD Y BROCOLI MELYN
Rydym ni i gyd wedi bod yno - gyda’r bwriadau gorau o goginio’r brocoli iachus iawn, ond yn hytrach ei wylio’n meddalu yn yr oergell (wrth fwyta pethau llawer llai cysegredig). Yn ystod y Grawys hwn, stopiwch eich brocoli rhag cael ei ddifetha trwy dorri darn oddi ar y coesyn, trochi’r pen mewn dŵr a’i adael i grimpio dros nos. Perffaith gyda chaws Stilton mewn cawl neu gydag eog ffres.
9FFEITHIAU STORIO I’CH SYNNU: TOMATOS
Dyma ffaith sy’n cael ei hanwybyddu’n gyffredinol: mae tomatos yn gallu goroesi mewn rhewgell. Peidiwch â thaflu’ch tomatos i ffwrdd hyd yn oed os ydynt yn dechrau troi. Rhowch nhw mewn bag priodol (nid y bin) a’u taflu i’r rhewgell. Ni fyddwch yn gallu’u defnyddio nhw mewn salad, ond byddant yn ychwanegiad ardderchog i’ch saws pasta tomato nesaf ar ôl i chi eu dadmer.
10CIWBIAU CLYFAR
Gallwch ddefnyddio’ch hambwrdd ciwbiau iâ am gymaint o bethau, ond nad oes lle gennym i’w rhestru nhw i gyd fan hyn. Mae syniadau ardderchog yn cynnwys: rhewi gwin sydd ar droi er mwyn ei ychwanegu at sawsiau; torri perlysiau sydd ar fin troi’n frown mewn dŵr er mwyn eu defnyddio i goginio; a rhewi diwedd cartonau sudd ffrwythau er mwyn eu hychwanegu at eich coctels ar nos Wener.
11ANODD CREDU: PAPUR CEGIN
Os nad ydych eisoes yn gwybod hwn, byddwch yn ein caru ni am rannu’r cyngor storio hwn gyda chi! Mae mor syml a hawdd i’w gofio. Gall rhoi un darn o bapur cegin mewn cynhwysydd neu fag gyda dail letys neu ysbigoglys eu cadw nhw’n ffres am hyd at dri diwrnod yn hirach. Pwy fyddai wedi meddwl? Gwych.
12GWYDDONIAETH AFOCADOS
Dyma fwyd ffasiynol sy’n amlycach heddiw nag erioed mewn caffis dinesig, gan gyd-fynd â thost ac wyau ar gyfer brecwast. Mae afocados yn ddrwg-enwog o anodd i'w dal ar yr amser cywir - pan fyddant yn feddal fel menyn, yn hytrach na stegetsh a thu hwnt i bob gobaith. Mae gan wyddoniaeth yr ateb: rhowch eich afocado caled wrth ochr banana am noson. Bydd yr ethylen yng nghroen y fanana yn gwneud i’r afocado aeddfedu yn barod ar gyfer brecwast y bore wedyn.
13ANTURIAETHAU FFORIO YN YR OERGELL
Cyn mynd i’r archfarchnad neu’r siop leol, edrychwch yn eich oergell a defnyddiwch (neu gynlluniwch i'w defnyddio) popeth sydd angen ei fwyta yn gyntaf. Mae fforio yn yr oergell yn syniad da am ddau reswm: mae gwneud hynny’n golygu bod llai o fwyd yn cael ei daflu i’r bin, ac mae’n galluogi i’r aer gylchdroi yn yr oergell, sy’n helpu i gadw eich bwyd yn oer.
14FFAITH ANHYGOEL AM YR OERGELL
Mae cadw eich oergell o dan 5 gradd Celsius yn gallu ychwanegu tri diwrnod i fywyd storio rhai bwydydd. Ie, tri diwrnod. Cliciwch ar y ddolen yma i gael mwy o wybodaeth.
15MYTHAU OERGELL NA ALLWCH EU HANWYBYDDU
Mae yna lawer o ddryswch am sut i gadw nwyddau darfodus yn oer er mwyn eu cadw nhw’n ffres am gyfnod hirach. Argymhellwn eich bod yn oeri bwyd dros ben mor gyflym ag sy’n bosibl (o fewn dwy awr yn ddelfrydol), sy’n atal bacteria sy’n achosi salwch rhag tyfu. Storiwch y bwyd yn yr oergell a’i fwyta o fewn deuddydd.
16LLE DYLAI BWYD FYW
Mae cadw eich bwyd yn rhannau cywir eich oergell yn atal traws-halogi (ac yn cadw’ch bwyd yn ffres am gyfnod hirach). Yn syml, cadwch fwyd sy’n barod i’w fwyta ar y silffoedd uchaf a ffrwythau a llysiau ar y silffoedd isaf. Gorchuddiwch eitemau sydd wedi’u hagor a rhowch gig, dofednod a physgod amrwd mewn cynhwyswyr wedi’u selio er mwyn cadw bwyd amrwd ar wahân wrth fwyd wedi’i goginio. Syml.
17DARGANFOD IOGWRT WEDI’I REWI
Nid yw’n digwydd yn aml i ni ond, os nad ydych yn llwyddo i orffen pot o iogwrt cyn iddo agosáu at ei ddyddiad defnyddio, mae yna ffordd ardderchog o’i gadw allan o’r bin. Cymysgwch yr iogwrt gyda ffrwythau aeddfed, rhowch ef mewn twba a’i rewi: pwdin iogwrt wedi’i rewi. Blasus.
18FFAITH SYFRDANOL AM WYAU
A oeddech yn gwybod y gallwch atal eich wyau rhag troi trwy eu rhoi nhw yn y rhewgell? Torrwch eich wyau mewn cynhwysydd a, phan rydych yn barod i’w defnyddio nhw, dadrewch nhw yn yr oergell dros nos. Gwnewch yn siŵr bod nad yw eich wyau wedi mynd tu hwnt i’r dyddiad defnyddio cyn eu rhewi.
19OERI NEU DAFLU?
Dyna’r cwestiwn. Wel, dyma ein hymdrech ni i ddatrys y dryswch... Os oes gennych reis dros ben, rinsiwch ef mewn dŵr oer a’i arllwys mewn i gynhwysydd bas. Oerwch y reis mor gynted ag y gallwch (o fewn awr yn ddelfrydol) a’i gadw yn yr oergell am hyd at ddiwrnod. Gwnewch yn siŵr bod eich reis yn gynnes iawn pan fyddwch yn ei aildwymo, cyn ei fwyta.
20DIGON YW DIGON
Dechreuwn yr wythnos gyda’r mantra syml: ‘coginiwch yr hyn sydd ei angen arnoch, a bwytwch yr hyn a goginiwch’. Mae talu mwy o sylw i faint o fwyd sydd angen ei goginio yn golygu y byddwch yn llawer llai tebygol o goginio gormod o fwyd, a fydd yn cael ei daflu i’r bin. Ystyriwch hynny heddiw, a dewch yn ôl yfory i gael mwy o wybodaeth.
21SUT I: GOGINIO REIS YN IAWN
Mae reis yn fwyd sy’n anodd ei ddogni yn iawn. Sawl gwaith ydych chi wedi coginio llawer gormod o reis? Os nad oes llawer o amser gennych chi, gallwch brynu parseli o reis wedi’u dogni’n barod. Os ydych yn coginio gormod o reis, gallwch ei ddefnyddio i wneud cawl, i wneud pryd reis wedi ffrio’r diwrnod wedyn, neu ei rewi ar gyfer pryd bwyd yn y dyfodol.
22Y PASTA PERFFAITH
Math o fwyd arall anodd ei ddogni’n iawn yw sbageti. Dyma fwyd hynod boblogaidd yn y DU, ond mae’r rhan fwyaf ohonom yn coginio mwy nag sydd ei angen arnom. Y dogn unigol perffaith o sbageti sych yw oddeutu lled ceiniog, pan fyddwch yn ei ddal rhwng eich bawd a’r mynegfys. I ddau berson, ychwanegwch werth dwy geiniog; i dri, gwerth tair ceiniog, ac yn y blaen.
23PARTI CYNHWYSWYR PLASTIG, UNRHYW UN?
Y tro nesaf rydych chi’n arlwyo ar gyfer torf, ychwanegwch ychydig o hwyl i’r digwyddiad trwy gynnig cynhwysydd llawn bwyd dros ben i bob gwestai fynd adref gyda nhw. Mae’n hynod heriol dogni ar gyfer parti ac felly deliwch gyda’r bwyd dros ben trwy ei roi i’ch gwesteion. Byddwch yn ymddangos yn hael ac yn effro i wastraff bwyd.
24HELP! RYDW I AR FRYS
Os ydych yn coginio yn erbyn y cloc, gwiriwch y pecynnau bwyd er mwyn cael arweiniad o ran dognau. Bydd y rhan fwyaf o eitemau yn dweud wrthoch faint i’w goginio ar gyfer un person neu ddau berson. Os ydych yn coginio ar gyfer nifer o bobl, lluoswch y cyfansymiau.
25STWNSIO, SGWPIO A GWEINI
Mae tatws mor hawdd i’w gor-ddogni oherwydd eu hamrywiaeth o siapiau a meintiau. Yn gyffredinol, dognwch lond llaw o datws ar gyfer pob unigolyn. Os ydych yn creu tatws stwnsh, defnyddiwch sgŵp hufen iâ ar gyfer gweini. Dyma ffordd hwyl i weini eich tatws a bydd yn eich helpu chi i osgoi gweini gormod. Yn lle, dechreuwch gyda 2 neu 3 sgŵp, gan ychwanegu mwy yn ôl yr angen.
26COGINIO UNWAITH, BWYTA DDWYWAITH
Nid ydym yn awgrymu y bydd pawb yn paratoi’r dognau perffaith bob amser. Yn anochel, bydd achlysuron lle byddwch yn coginio gormod o fwyd. Ffordd ardderchog o osgoi gwastraff yw creu dognau unigol mewn cynhwyswyr plastig a’u rhewi a’u defnyddio’n hwyrach. O ganlyniad, bydd gennych chi, eich partner a’ch teulu brydau bwyd iachus i’w hail-gynhesu yn ôl y galw.
27MAE AMSER YN HANFODOL
Mae cyngor yr wythnos hon wedi’i ysbrydoli gan ddryswch y labeli dyddiadau. Defnyddio erbyn pryd? Gorau cyn beth? Yn syml, mae’r ‘dyddiad defnyddio’ yn ymwneud â diogelwch bwyd. Mae’n bosibl bwyta a rhewi’r bwyd dan sylw, er enghraifft cig a salad, hyd at y ‘dyddiad defnyddio’, ond nid ar ôl hynny. Gwnewch yn siŵr eich bod yn storio bwydach ‘dyddiad defnyddio’ yn gywir; fel arall, nid yw’r dyddiadau’n berthnasol.
28PWYSIGRWYDD ANSAWDD BWYD
Mae dyddiadau ‘gorau cyn’ yn ymwneud ag ansawdd eich bwyd, yn hytrach na diogelwch. Bwytwch y bwyd cyn y dyddiad ‘gorau cyn’ er mwyn ei fwynhau ar ei orau. Bydd y bwyd yn dal i fod yn iawn ar ôl y dyddiad ‘gorau cyn’, ond bydd y blas a’r ansawdd yn pylu. Unwaith eto, sicrhewch eich bod yn storio bwydach ‘gorau cyn’ yn gywir; fel arall, nid yw’r dyddiadau’n berthnasol.
29DEFNYDDIWCH FWYDACH YFORY, HEDDIW
Cadwch fwy o fwyd allan o’r bin trwy ddefnyddio popeth sydd yn eich oergell. Gwiriwch y labeli yn rheolaidd ac, os dewch ar draws ddyddiad ‘defnyddio erbyn’ yfory, gallwch: ei goginio a’i fwyta heddiw; ei goginio a’i fwyta yfory; neu, ei rewi a’i fwyta yn y dyfodol. Peidiwch a thaflu’r bwyd i’r bin. Byddai hynny’n ychwanegu at domen bwyd gwastraff y DU (sydd eisoes yn 7.3 tunnell o faint).
30Y GWIRIONEDD AM GIG
Yn ddealladwy, mae’r rhan fwyaf ohonom yn ofalus iawn am rewi cig – cawn ein rhybuddio’n aml am beryglon dofednod sydd heb eu storio’n iawn a pheryglon mins sydd wedi’i esgeuluso. Ond, y gwir yw eich bod yn gallu rhewi’r rhan fwyaf o gigoedd gwahanol hyd at eu ‘dyddiad defnyddio; - nid oes yn rhaid i chi lynu at y gorchymyn i ‘rewi ar y diwrnod prynu’. Felly, rhowch eich cig oen yn y rhewgell, nid y bin (y gorau po gyntaf, wrth gwrs).
31ARHOSWCH AC YSTYRIWCH
Rhannodd cyngor ddoe y gwir am gig gyda chi, ond y gwir yw y gallwch rewi bron popeth hyd at y diwrnod ‘defnyddio erbyn’. Mae rhewi’n gweithio fel botwm ‘oedi’ sy’n eich galluogi chi i gadw bwyd heb ei goginio a phrydau wedi’u coginio. Dadreẅch eich bwyd yn ôl y galw a’i fwyta o fewn 24 awr.
32BINGO DYDDIAD GORAU CYN
Arian ac amser yn brin? Edrychwch yn eich oergell am unrhyw fwydach sy’n agos at eu dyddiadau ‘gorau cyn’ neu ‘defnyddio erbyn’ er mwyn gweld beth allwch chi ei greu... Tafell o ham, caws, cwpwl o wyau, madarch a hanner winwnsyn – bingo, dyma omled i chi! Safiwch eich bananas brown a’u defnyddio i greu pwdin blasus, ynghyd â hufen iâ.
33CYNIGION AML-EITEMAU A PHRYNU UN EITEM A CHAEL UN ARALL AM DDIM
Os ydych yn tueddu cael eich temtio gan gynigion aml-eitemau a phrynu un eitem a chael un arall am ddim, gallwch rewi dognau mewn cynhwyswyr plastig neu fagiau rhewi hyd at ‘ddyddiad defnyddio’ y bwyd. Gwnewch yn siŵr eich bod yn eu labelu nhw gyda’r dyddiad rhewi a’u defnyddio o fewn 3 i 6 mis, oni bai bod y pecyn yn dweud fel arall.
34OSGOI DRAMA BANANA
Cawn ddechrau ein hwythnos bwyd dros ben hyfryd gyda’r cyngor hwn mewn perthynas â bananas: does dim angen taflu eich bananas i’r bin pan maen nhw’n troi’n frown neu’n cael eu cleisio - cymysgwch nhw ag unrhyw fath arall o ffrwyth i greu smwddi blasus, neu pliciwch nhw a’u rhewi.
35FFAITH WYCH AM HEN LYSIAU
Does dim rheswm i’w taflu nhw yn y bin – mae’n wir, mae llysiau yn iawn i’w bwyta mewn cawl neu stiwiau, hyd yn oed os ydynt tu hwnt i’w gorau. Pliciwch nhw’n denau, torrwch nhw’n fân a’u cymysgu nhw gyda stoc. Ychwanegwch berlysiau a chig i greu pryd bwyd iach, blasus a pharod i’w fwyta. Heb wastraff diangen
36BETH SY’N CUDDIO YN EICH CYPYRDDAU?
Un o’r ffyrdd gorau y gallwch osgoi taflu bwyd i’r bin yw trwy gadw rhai cynhwysion hanfodol yn eich cypyrddau. Wrth wneud hynny, os bydd angen i chi ymestyn eich bwyd dros ben i greu pryd bwyd newydd, bydd popeth sydd ei angen arnoch yn y cwpwrdd yn barod. Darllenwch ein rhestr gynhwysfawr.
37DEFNYDDIO BWYD DROS BEN = MWY O ARIAN
Gallech arbed hyd at £60 y mis trwy arbed mwy o fwyd, ac mae defnyddio eich bwyd dros ben yn ffordd ardderchog o wneud hynny. Mae cyngor heddiw yn ymwneud â rysáit ardderchog sy’n ymwneud â chrempog. Mae potensial gan y dantaith melys neu sawrus hwn fod yn ganolog i’ch strategaeth arbed bwyd - gallwch ychwanegu unrhyw beth at grempog i greu pryd blasus. Gallwch ddarllen mwy yn ein herthygl.
38PWY YW EIN CYNGHORYDD DIRGEL?
Mae cyngor heddiw yn dod yn uniongyrchol oddi wrth un o brif ffynonellau doethineb bwyd y DU: seren sy’n dwlu ar fwyd a chyflwynydd The Great British Bake Off Mary Berry! Pan ofynnwyd iddi beth oedd ei hoff bryd bwyd dros ben, argymhellodd ein bod yn creu “Bubble and squeak” wedi’i ffrio, tebyg o ran siâp i gacennau pysgod, gydag wyau, bacwn a saws hollandaise”. Yn syml, chwiliwch 'Mary Berry' i gael gwybod mwy.
39RHEWI GRAWNWIN
A oeddech chi’n gwybod bod hi’n bosibl i chi rewi eich grawnwin dros ben? Os ydych chi wedi prynu gormod o rawnwin - golchwch nhw, rhewch nhw a’u hychwanegu at ddiodydd yn lle ciwbiau iâ, neu defnyddiwch nhw i addurno hufen iâ. http://bit.ly/2oilSKB
40SEFYLL EIN CWIS DIWEDD GRAWYS
Ar ddiwrnod olaf y Grawys fe’ch gwahoddir chi i weld pa fath o siopwr bwyd ydych chi go iawn. Drwy wybod eich hun yn well, gallwch gadw i fyny â'r arferion da yr ydych wedi eu rhoi ar waith drwy gymryd rhan yn ein her i ROI’R GORAU I WASTRAFFU BWYD. Diolch am gymryd rhan! Nawr mae’n bryd i chi sefyll y cwis a rhannu’r canlyniadau gyda’ch ffrindiau a’ch teulu. Yn syml, teipiwch wales.lovefoodhatewaste.com/cwis